Heffingsvrij vermogen 2026, boxen en erfrecht voor Wft Basis

Box 1, 2 en 3 in één overzicht

Box	Wat valt erin	Tarief 2026
Box 1: werk en woning	Winst uit onderneming, loon, resultaat uit overige werkzaamheden, periodieke uitkeringen (zoals lijfrente of alimentatie), inkomsten uit eigen woning	35,75% / 37,56% / 49,50%
Box 2: aanmerkelijk belang	Dividend en verkoopwinst bij minstens 5% van de aandelen, al dan niet samen met je partner	24,5% tot en met € 68.843, daarboven 31%
Box 3: sparen en beleggen	Forfaitair rendement over bezittingen minus schulden op 1 januari	36%

Bron: Wet IB 2001, art. 2.10, 2.12, 3.1, 4.6 en 5.2 tot en met 5.5.

Box 1-tarieven 2026

In de eerste schijf zit 27,65% premie volksverzekeringen (AOW, Anw en Wlz). Daarom betaalt wie de AOW-leeftijd heeft bereikt minder. Bij een box 1-inkomen van € 50.000 onder de AOW-leeftijd is de belasting vóór heffingskortingen 38.883 × 35,75% + 11.117 × 37,56% = € 18.076,22.

Voor de eigen woning geldt in 2026: hypotheekrente is aftrekbaar tegen maximaal 37,56%, het eigenwoningforfait is 0,35% van de WOZ-waarde (tussen € 75.000 en € 1.350.000) en de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld (Wet Hillen) is 71,867%. Voor renteaftrek op een eigenwoningschuld van na 2012 moet je minimaal annuïtair in 360 maanden aflossen.

Test of je weet wat in welke box valt:

Box 3 in 2026: heffingsvrij vermogen en rendementen

Rekenvoorbeeld. Een alleenstaande heeft op 1 januari 2026 € 100.000 spaargeld en geen schulden. Rendement: 1,28% × 100.000 = € 1.280. De grondslag boven het heffingsvrij vermogen is 100.000 − 59.357 = € 40.643, dus 40,643% van het vermogen. Belastbaar voordeel: 40,643% × 1.280 = € 520,23. Belasting: 36% × 520,23 = € 187,28. Dat is gerekend met het voorlopige percentage. Meer berekeningen, stap voor stap: rekenvragen Wft Basis.

Niet in box 3 vallen onder meer een kapitaalverzekering of spaarrekening eigen woning onder het overgangsrecht van vóór 2013, en fiscaal gefaciliteerde lijfrenteproducten. Die horen bij box 1.

Werkelijk rendement: nog niet. Het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 lag op 1 januari 2026 nog bij de Tweede Kamer. Die stemde op 12 februari 2026 in; de Eerste Kamer had het op 12 oktober 2026 nog niet aangenomen. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028. Voor het examen geldt dus het forfaitaire stelsel hierboven. Wel kan iemand sinds 19 juli 2025 met de tegenbewijsregeling aantonen dat zijn werkelijke rendement lager was.

Erfrecht zonder testament: wie erft?

Zonder testament geldt het versterferfrecht (art. 4:10 BW). Een hogere groep sluit de lagere uit.

Is een kind al overleden, dan nemen zijn kinderen zijn plaats in (plaatsvervulling). Erfgenamen in dezelfde groep erven gelijke delen; een ouder krijgt altijd minstens een kwart. Een ongehuwd samenwonende partner heeft geen wettelijk erfrecht.

De wettelijke verdeling

Bij een echtgenoot en kinderen geldt de wettelijke verdeling (art. 4:13 BW), tenzij een testament haar uitsluit. De langstlevende krijgt alle goederen en betaalt de schulden. Elk kind krijgt een geldvordering ter grootte van zijn erfdeel. Die is pas opeisbaar als de langstlevende overlijdt of failliet gaat (of in de Wsnp komt), of in gevallen die het testament noemt.

Voorbeeld: nalatenschap € 240.000, erfgenamen zijn de echtgenote en twee kinderen. Ieder erfdeel is € 80.000. De echtgenote krijgt alles; elk kind heeft een vordering van € 80.000 op haar.

Een kind dat onterfd wordt, kan zijn legitieme portie inroepen: in de praktijk de helft van zijn wettelijk erfdeel, als geldvordering op de erfgenamen, uiterlijk binnen 5 jaar na het overlijden. In het voorbeeld is dat € 40.000. Partner en ouders hebben geen legitieme portie.

Reken het zelf uit:

Huwelijksgoederenrecht: beperkte gemeenschap sinds 2018

Wie op of na 1 januari 2018 trouwt, krijgt automatisch een beperkte gemeenschap van goederen (art. 1:94 BW). Daarin valt wat je tijdens het huwelijk verkrijgt, plus wat vóór het huwelijk al van jullie samen was. Buiten de gemeenschap blijven je eigen bezittingen en schulden van vóór het huwelijk, en erfenissen en schenkingen (tenzij de erflater of schenker anders bepaalt). Wie vóór 2018 trouwde zonder huwelijkse voorwaarden, heeft een algehele gemeenschap. Huwelijkse voorwaarden vereisen een notariële akte (art. 1:115). Een geregistreerd partnerschap heeft dezelfde vermogensrechtelijke gevolgen.

Toestemming van de partner: art. 1:88 BW

Een gehuwde of geregistreerde partner heeft voor vier handelingen toestemming van de ander nodig:

1. verkopen, met hypotheek bezwaren of verhuren van de woning waarin jullie samen (of alleen je partner) wonen, en het gebruik ervan beëindigen;
2. giften, behalve gebruikelijke en niet bovenmatige;
3. borgtocht of hoofdelijke medeschuld voor een ander, buiten de normale uitoefening van een beroep of bedrijf;
4. overeenkomsten van goederenkrediet (art. 7:84 BW), zoals koop op afbetaling en huurkoop.

Zonder toestemming is de handeling vernietigbaar, en alleen de andere partner kan dat inroepen (art. 1:89).

Schenk- en erfbelasting: vrijstellingen 2026

De aparte vrijstelling voor de eigen woning (de "jubelton") bestaat sinds 1 januari 2024 niet meer. Schenkbelasting betaalt de ontvanger.

Over het bedrag boven de vrijstelling betalen partner en kinderen 10% tot € 158.669 en 20% daarboven. Kleinkinderen betalen 18% en 36%; ouders, broers en zussen 30% en 40%. Een kind dat € 100.000 erft, betaalt (100.000 − 26.230) × 10% = € 7.377.

Belasting en erfrecht in examenvragen

Dit hoort bij eindterm 1a: toetstermen 1a.4, 1a.5, 1a.6, 1a.7 en 1a.8, plus rekenen (vaardigheid 2a.1, met de wettelijke verdeling als genoemd voorbeeld). Je moet begrippen herkennen en eenvoudige bedragen uitrekenen.

Verder oefenen

Belasting en erfrecht leveren in Wft Basis vaak rekenvragen op. Oefen ze in het gratis mini-examen en daarna met een Basispas. Volgende onderwerp: sparen, lenen en hypotheek.